Herkesin dipten dönüldü dediÄ?i günlerde aykırı bir finans profesyoneli "Hayır henüz asıl dip görülmedi" diyor. Bearn Stearns, Lehman ve Morgan Stantey gibi yatırım kuruluÅ?larında yöneticilik yapan Kaan Sarıaydın, finansal öngörülerini, yabancı oyunlarının ince detaylarını Yeni Şafak ile paylaÅ?tı

Kariyerine Bear Stearns'ta stajyer olarak baÅ?layan Kaan Sarıaydın, Lehman Brothers, Morgan Stanley gibi uluslararası dev yatırım kuruluÅ?larında yöneticilik yaptı. Son olarak Morgan Stanley Menkul DeÄ?erler'in Yönetim Kurulu üyesi ve Genel MüdürlüÄ?ü görevinde bulunan Sarıaydın, Å?imdilerde yurtdıÅ?ındaki yöneticilik deneyimlerini Anadolu'yu gezerek sanayicilerle paylaÅ?ıyor. Finans merkezi İstanbul Levent'in göbeÄ?inde görüÅ?tüÄ?ümüz Sarıaydın'a yabancı raporlarından uluslararası kuruluÅ?ların Türkiye planlarına, Körfez sermayesinden batık mezarlıÄ?ına dönen ABD piyasalarına kadar herÅ?eyi konuÅ?tuk. "Ben baÄ?ımsızım, hiçbir yere baÄ?lı deÄ?ilim, bunları anlatırım" diyen Sarıaydın'a ilk olarak yabancıların Türkiye oyunlarını sorduk;

ALGILAMALAR Ã?NEMLİDİR

Bir kurum, iki gün üstüste İMKB'de yüklü alımlar gerçekleÅ?tiriyor, üçüncü gün "Haftaya IMF ile anlaÅ?ma tamam" diye bir rapor yayınlıyor. Bu size birÅ?ey ifade eder mi?

Siz gazetecisiniz. İÅ?iniz algılamak, sorgulamak. Bence yanlıÅ? da algılamıyorsunuz. Bu eleÅ?tiriyi veya algılamayı kiÅ?ilerin kendisine bırakmak istiyorum. Ama ben yine de "Ã?nce alınıyor, ardından rapor yayınlanıyor" demiyorum. Bu "yoktur" anlamına da gelmesin.

Bu raporları kaleme alanlar, bu kadar iyi biliyorsa neden battılar?

Mükemmel bir nokta. Kendilerini dünyanın merkezine koymuÅ? derecelendirme kuruluÅ?larını boÅ?verin... Bunlar kadar baÅ?arısız sonuca varan organizasyonlar yoktur. Bunlar deÄ?il mi Å?u an temizlenmeye çalıÅ?ılan bütün toksik varlıklara 3A, yani en yüksek notu verenler...

AİNESİ İŞTİR KİŞİNİN...

Riskli varlıklara 3A verilirken, Türkiye'nin notu BB- idi. Nasıl oluyor bu?

Bizim finans sistemimiz de çok güçlü. Onlar tarihe karıÅ?tı, IMF ve Dünya Bankası saÄ?lam duruÅ?umuzu hayranlıkla seyrediyor. Ainesi iÅ?tir kiÅ?inin lafa bakılmaz.

IMF'ye gelelim, sürece bakıÅ?ınız nedir?

Birebir IMF ile görüÅ?me Å?ansım olsaydı, onların önüne bir ülkenin bilançosunu, mali verilerini koyardım. Bu ülkenin ismini saklardım. Ve derdim ki veriler böyle. Düze çıkmam için ne yapmam gerekiyor? Bana diyecekler ki geliri arttır, harcamalarını azalt yoksa batarsın... Orada gülmeye baÅ?layacaÄ?ım iÅ?te. Ã?ünkü o ülkede tam tersi yapılıyor. O bilanço Amerika'ya ait. Sürekli borçlanıyor, sürekli harcıyor, sürekli para basıyor, bize Å?unu yapın, bunu yapmayın diyor... Ã?ünkü onlarda dolar var. İstedikleri kadar dolar basabiliyorlar...

Ã?nümüzdeki günlerde finans piyasalarını ne bekliyor?

Herkes dipten dönüldü diyor ya. Asıl dibi daha görmedik. Bence borsalarda birkaç ay daha bir toparlanma havası devam edecek. Fakat sonra yeniden bir çöküÅ? yaÅ?anacaÄ?ını düÅ?ünüyorum. Bu çöküÅ? çok Å?eylere gebe olacak.

İddialı öngörüler bunlar...

Bu kez reel sektör de bu çöküÅ?le ciddi yara alacak. Sonra aÅ?aÄ?ılarda bir sürünme dönemi yaÅ?anacak. Ã?ünkü dünyada hiçbir sorunu çözmediler. İhracat düÅ?üyor, istihdam azalıyor. Kriz çok uzun sürecek. Bu sistemik bir kriz. Sistemin deÄ?iÅ?mesi lazım.

Kaldıraç oranlarının etkisi deniyor mesela...

Bugüne kadar son iki senedeki bankaların toplam zararı insanlık tarihindeki bütün bankaların yaptıÄ?ı net kârdan yüksektir. Tarihte hiçbir zaman bu kadar balonlar oluÅ?madı. 1 dolarlık mevduatlarla 100 dolarlık kredili parayla borsalarda iÅ?lemler yapıldı. AldıÄ?ı malın deÄ?eri yüzde 1 gerileyince de iflas etti.

Ekmek yüzde 3 yükselirse konut da yükselsin

MB'lerin en büyük hatası yıllar boyunca enflasyona karÅ?ı savaÅ? ilan ettiler. Bakın yine algılama hatası. Ne yapıyorlardı ekmek fiyatı yükselmesin, elektronik eÅ?yanın fiyatı artmasın. Burada büyük krediler dönmüyordu ki. Asıl artıÅ?lar konut piyasasında oldu, kimse oraya dönüp de "Burada ciddi fiyat artıÅ?ları var, enflasyon tetiklenebilir" demedi. Konut fiyatı İngiltere'de yıllık yüzde 30 yükseldi mi herkes alkıÅ?lıyordu. Bunun sonu felaket oldu. EkmeÄ?in fiyatı yıllık yüzde 3 yükseliyorsa, konut fiyatının da yüzde 3 yükselmesi gerekir. Bizim Afrika pazarına açılmamız hiç de mantıksız deÄ?il. Ã?ünkü oradaki hammaddeleri ele geçirmeye çalıÅ?ıyorlar. Bakın Ã?in orada çok aktiftir. Bütün bu kaosun önü alınamazsa, yarın sokakta yürüyemezsiniz. Bunu Batı için konuÅ?uyorum. Soygun, gasp olayları patlayacak, göreceksiniz. Dünya Bankası BaÅ?kanı, "Bunun ilerisinde sosyal patlama siyasi deÄ?iÅ?imler var" dedi. Bunlar boÅ? konuÅ?maz.

Toparlanma yok çünkü ALTIN YÃ?KSELİYOR

Dünyada ticari aktivite toparlanıyorsa, altın bu kadar artmaz. Ã?ünkü altının ekonomik bir deÄ?eri yok aslında. Altın bir finansçı için sadece alternatif bir dövizdir. DiÄ?er dövizlere güvenmediÄ?inizde altına yatırım yaparsınız. Artık dünyada dolar sorgulanıyor. Kimse kaÄ?ıt parayı sevmiyor bu yüzden herkes emtialara yöneliyor. Bir aÄ?aç bir aÄ?açtır, bir külçe altın bir külçe altındır. Ama bir milyon dolar nedir? KaÄ?ıt parçasıdır... Ã?nümüzdeki enflasyon riskinden dolayı da deÄ?ersiz bir kaÄ?ıt parçası olabilir. Hem ABD hem de Ã?in, bugün Afrika üzerinde büyük oyun oynuyor. Tekrar ediyorum; herkes dipten dönüldü diyor ya. Asıl dibi daha görmedik. Bence borsalarda birkaç ay daha bir toparlanma havası devam edecek.

Türk bankaları ipten döndü

Türev araçlarını, mortgage enstrümanlarını Türkiye'deki bankalara pazarlamak için çok büyük çaba gösterildi. Türk bankaları çok tedbirliydi ve almadılar. Burada Türk bankaları ipten döndü. Ama yabancı kurumlar bunu yaparken Türkiye'yi batıralım gibi bir mantıkla hareket etmediler bunu biliyorum. Onlar için bu ülke büyük bir pazardı. Ve ellerindeki malları pazarlamak istediler hepsi bu. . Batılı bankalar büyük bir Å?ok halindeler. Bunlar bize mizah gibi gelse de Å?imdi kalkıp onlara "Size ders verelim" diyecek hale geldik. Batının tüm bankaları battı. Şu anda ayakta kalmaları için paraya boÄ?ulanlar üzerinden bir finansal fantezi uygulanıyor. Hani ABD yönetimi toksik varlıkları alacaktı? Hâlâ almadılar. Bir söylentiye göre de almayacaklar. Ã?ünkü yönetim vergi ödeyen halkın tepkisinden korkuyor. Her kriz bir deneyimdir. Bu krizin sonunda da yeni yöntemler, yeni teoriler, yeni sistemler oluÅ?turulmuÅ? olacak.

Mehmet Ali Ergün/YeniÅ?afak