Ocak 1999'da Dresdner Bank'ın araÅ?tırma direktörü Andrew Lawrence sonraları çok tartıÅ?ılacak bir kriz öncü göstergesini ortaya attı: Gökdelen Endeksi. Teoriye göre bütün gökdelenleri aÅ?an yeni bir gökdelenin yapma yarıÅ?ı ile ekonomik gerileme arasında güçlü bir iliÅ?ki vardı. Buna göre kaynaklar dünyanın en uzun gökdeleni inÅ?a etmeye ayrılırken ekonomik büyüme de artık yorgunluk aÅ?amasına girer. Kriz öncesinde yapımına baÅ?lanan binaların açılıÅ?ı, çoÄ?unlukla ekonomik durgunluk sona erinceye kadar ertelenir. Aslında teorinin altında daha sonraları "İrasyonel Hovardalık" olarak da tanımlanan bir teori yatıyor. Ekonominin aÅ?ırı büyüme evresinde yüksek riskli ve ekonomik olmayan yatırımlar gündeme geliyor. Ucuz kredi sayesinde konut balonu Å?iÅ?erken bir güç gösterisi olarak dünyanın en uzun gökdelenini yapma yarıÅ?ı da kızıÅ?ıyor. Bu tanım Dubai'ye de fazlasıyla uyuyor.

İLK Ã?RNEK 1907'DE
Sonraları birçok teze konu olan 'Gökdelen Endeksi' için ilk örnek 1907 Bankacılık PaniÄ?i gösteriliyor. Panik öncesinde New York'ta gökdelen yarıÅ?ları hızlanmıÅ?, Singer Binası ve Metropolitan Hayat Sigortası Kuleleri'nin inÅ?asına baÅ?lanmıÅ?tı. Singer Building 1908'de, Metropolitan Kulesi ise 1909'da bitirilebildi. Tarihe "Büyük Buhran" olarak geçen 1929 krizi öncesinde de gökdelen yarıÅ?ları kızıÅ?mıÅ?tı. Dönemin en uzun gökdelenleri olan Empire State ve Chrysler gökdelenleri bitirilmesinden hemen sonra 1929 krizi patladı. Tesadüf o ki gökdelen endeksi, 1973 krizinde de çalıÅ?tı! 11 Eylül saldırıları ile yıkılan Dünya Ticaret Merkezi ile Şikago'daki Willis Kuleleri 1974 yılında açıldı. Ekonomist Lawrence'ın gökdelen endeksi için gösterdiÄ?i son örnek Malezya'nın Petronas Kuleleri'ydi. Bitirilmesinden sonra 5 yıl boyunca dünyanın en uzun binası olma özelliÄ?ini koruyan Petronas Kuleleri'nin açılıÅ?ı 1997 Asya Krizi'nin yarattıÄ?ı karmaÅ?a içinde yapılmıÅ?tı.

DUBAİ DE KAÃ?AMADI
Lawrence'ın ekonomik büyümenin zirve yapmasının bir göstergesi olarak kabul ettiÄ?i gökdelenler, 'Dubai Mucizesi'ni de yıktı. Borçlarını ödeyemeyecek duruma düÅ?en Dubai Å?u aralar dünyanın en uzun binasını yapmakla meÅ?guldü. Kriz nedeniyle bir gecikme olmazsa 2010'da açılması beklenen Burj Dubai 818 metre yükselikliÄ?i ile dünyanın en uzun binası olma özelliÄ?ine sahip olacak. Gökdelen çılgınlıÄ?ı bununla da sınırlı deÄ?il. Dubai'nin bin metrelik bir kule projesi daha var. Endeks iÅ?lerse Dubai yeni krizlere doÄ?ru yelken açacak gibi görünüyor.

Piyasalar Å?oku atlatmaya çalıÅ?ıyor

Dünya borsalarından geçen hafta sert satıÅ?lara neden olan Dubai sarsıntısının Å?iddeti yavaÅ?ladı
Dubai'nin borçlarına erteleme istemesiyle geçen hafta piyasalarda yaÅ?anan çalkantı atlatılmaya baÅ?landı. Ã?nceki hafta borsalarda yaÅ?anan sert düÅ?üÅ?lerin ardından yeni haftada borsalar karıÅ?ık bir seyir izlemeye baÅ?ladı. Japonya Borsası yüzde 2.91 yükselirken, Hong Kong Borsası yüzde 4.84 oranında düÅ?üÅ? yaÅ?andı. Almanya, İngiltere ve Fransa borsalarındaki kayıplar yüzde 1'i aÅ?arken, Macaristan ve Yunanistan borsası yükseldi. Piyasalara yeni bir Å?ok yaÅ?atan Dubai Borsası'ndaki satıÅ?lar ise çok daha sert oldu. Dubai Borsası dün yüzde 7.30, son 1 haftada ise yüzde 10 düÅ?tü. ABD borsaları güne yükseliÅ?le kapattı. Gözler Å?imdi tatilden dönen İMKB'ye çevrildi. Uzmanlara göre İMKB hafif endiÅ?eli açılacak ama panik beklenmiyor.

'Borçlardan sorumlu deÄ?iliz'

Dubai Maliye Bakanı Abdulrahman el-Salih, hükümetin, Dubai World'ün borçlarından sorumlu olmadıÄ?ını söyledi. El-Salih, yaptıÄ?ı açıklamada, Dubai World'ün borcunun BirleÅ?ik Arap Emirlikleri'nce garanti edilmediÄ?ini belirtti. Şirketler grubuna kredi verenlerin mevcut krizde bazı sorumluluklar üstleneceÄ?ini belirten el-Salih, kredi verenlerin hükümetin garantileri yüzünden deÄ?il, Å?irketin projelerinin gerçekleÅ?ebilirliÄ?ine para yatırdıÄ?ını söyledi. El-Salih, Dubai World'ün sahibinin Dubai hükümeti olduÄ?unu, ancak kurulduÄ?u andan itibaren baÄ?ımsız olduÄ?unu ifade etti.

Ã?nlüler de mallarını kurtarma derdinde!

Dubai'nin borç ödeyememe sorunu ile karÅ?ılaÅ?ması buraya yatırım yapan ünlüleri de telaÅ?landırdı. Dubai'de büyük konut ve otel yatırımı yapanlar arasında aktörler Brad Pitt ve Denzel Wahsington, futbolculardan David Becham, Michael Owen, Joe Cole ve Kieron Dyer de bulunuyor.

Kerim KARAKAYA/Sabah