Önemli iþadamlarý ve sanayicilerin koleksiyon meraký müzecilikle taçlanýrken bununla yetinmeyen ailelerin üçüncü kuþak temsilcileri biriktirdikleri sanat eserlerini sergilemek için yeni müzeler açmaya hazýrlanýyor.

Koleksiyoncu olmak için merak, ilgi, bilgi, zeka ve para gerekli. Koleksiyonculuk burjuva sýnýfýnýn alýþkanlýðý; dolayýsýyla Türkiye'de geliþimi Batý'ya göre geç ve sýnýrlý oldu. Þžimdilerde babalarýn biriktirdiklerini oðullar büyütüyor, torunlar daha geniþletip müze kuruyor.

Geçtiðimiz günlerde Koç Ailesi'nin medyatik olmayan üyesi Ömer Koç, holdingdeki hisselerinden bir bölümünü sattý. Ayný anda kardeþi Ali Koç'un da hisse satýþýna gitmesi 'Sabancý Ailesi gibi bir parçalanma mý yaþýyorlar' sorusunu doðurdu. Ancak iþin gerçeði hemen ortaya çýktý. Ömer ya da Ali Koç aile iþinden ayrýlmak þöyle dursun, aile adýna yakýþacak yeni sanat yatýrýmlarý yapmak üzere satmýþtý hisselerini. Ömer Koç'un Haliç'te müze açacaðý; Ali Koç'un da Ayvalýk Cunda'da manastýr satýn aldýðý, yine sanat ve tarihi eserlere yönelik yatýrým yapacaðý konuþuluyor.

Baba Rahmi Koç, kamuoyu tarafýndan pek tanýnmayan Ömer Koç'u 'tam bir kitap kurdu' olarak tanýmlýyor. Bu sýfat boþa deðil, Ömer Koç, merhum halasý Sevgi Gönül'den kendisine miras kalan Sadberk Haným Müzesi'nin eserlerinin yaný sýra, 4 bin 500'den fazla kitap, 10 bin'den fazla belgesel ve sanatsal deðeri olan fotoðrafa sahip. Ömer Koç, Yapý Kredi Sanat Yayýnlarý'nýn da yönetiminde.  

4 yýldýr bu eserleri sergilemek üzere bir çaðdaþ sanat müzesi açma çalýþmalarýný sürdüren Ömer Koç, Haliç'te bulduklarý arsayla ilgili sorunlar yaþadýðý için hala müze binasýna yer bulamadý. Dede Vehbi Koç'un kurduðu Sadberk Haným Müzesi'nden sonra Baba Rahmi Koç'un Haliç'teki Rahmi Koç Sanayi Müzesi'nin yaný sýra Ankara'da da benzer bir müze kurmasý Ömer Koç'a rehber olacak. Koçlar, sanata müze kurmaktan baþka katkýlar da saðlýyor. Daha geçtiðimiz günlerde New York'taki dünyanýn en prestijli müzelerinden 'The Metropolitan Museum of Art' bünyesinde, 'Osmanlý Sanatý Galerisi' açýlmasý için, 10 milyon dolar kaynak aktaran aile, Dünya Anýtlar Vakfý tarafýndan her yýl dünya kültür mirasýna katký yapanlara verilen Hadrian Ödülü'nü de almýþtý.

22 ÝÞžADAMI DAHA MÜZE KURACAK
Ýþ ve sanat kulislerinde konuþulanlara göre, yakýn zamanda 22 tane daha özel müze kurulacak. Hepsi de Türkiye'nin önemli iþadamlarý ve sanayicilerine ait. Müze kurmak isteyen giriþimcilerin en büyük sorunu yer bulmak! Hem þehirde, hem büyük olacak hem de müze için gerekli mimari þartlarý taþýyacak; maalesef Ýstanbul'da böyle bina yok. Hatýrlayacaksýnýz yine Koç Ailesi'nden Ýnan Kýraç da Tepebaþý'nda TRT binasýnýn yerine yapýlacak ve projesi ünlü mimar Frank Gehry tarafýndan çizilen müzesini bir türlü hayata geçiremedi.
Sanat ve yatýrým kelimelerini yan yana kullanmaya pek alýþkýn deðildik ama son dönemde artýk biliyoruz ki sanat eseri satýn almak en risksiz yatýrýmlardan biri. Burhan Doðançay'ýn Mavi Senfoni adlý eserinin 2 milyon 200 bin liraya satýldýðýný hatýrlayýn. Kimse bu kadar yüksek bir fiyata ulaþýlacaðýný tahmin etmiyordu. Satýn alan isim açýklandýðýnda ikinci þok yaþandý çünkü ünlü iþadamý Murat Ülker, henüz koleksiyoncu kimliðiyle tanýnan biri deðil.

Abdi Ýbrahim ilaçlarýnýn Yönetim Kurulu Baþkaný Nezih Barut da müze kurma kapasitesine sahip bir koleksiyoncu. Þžimdilik müze kurmasa da fabrikasýnýn yönetim binasýný tam bir çaðdaþ sanat müzesi gibi düzenlemiþ.

Sanat çevrelerinde konuþulanlara göre son dönemde Demsa'nýn sahibi Demet Sabancý ve Cengiz Çetindoðan çifti de kuracaklarý müze için çok sayýda eser alýyor. Çok iyi bir koleksiyoncu olan Erdoðan Demirören'in elinde ise bin parçalýk çok deðerli resim, Kuran, padiþah fermaný ve tombaktan oluþan bir koleksiyon var. Demirören Ailesi de yakýnda bir müzeyle taçlandýrabilir koleksiyonlarýný.

Ýþadamý Jeff Hakko, 20 yýldýr biriktirdiði dalgýç malzemeleri koleksiyonunu, Beþiktaþ'taki Denizcilik Müzesi'nde sergiledi ama hedefi Türkiye'nin ilk özel sualtý müzesini kurmak.

Jefi Kamhi, Mustafa Taviloðlu, Ali Kibar, Feyyaz Berker, Ömer Dinçkök, Sinan Genim, Mehmet Ürgüplü, Turgut Ciner ve Çetin Nuhoðlu'nun da müze açmaya hazýrlandýðý kulislerde konuþuluyor.

Müze kurmak isteyenlerin kaç tanesi dünyanýn sanat tarihi müzelerini ziyaret etmiþtir?
Türkiye'de müzeciliðin akademik eðitimi için çaba sarf eden ve Yýldýz Teknik Üniversitesi'nde Türkiye'nin ilk müzecilik bölümünü kuran ressam-akademisyen Tomur Atagök ayný çabayý þimdi Mimar Sinan Üniversitesi için veriyor. Atagök'e özel müzeleri nasýl bulduðunu sordum ve þu yanýtý aldým: 'Özel müzelerin açýlmasýný doðal olarak hem bir müzeci hem de bir sanatçý olarak destekliyorum. Ancak ne var ki ortadaki karmaþa da göz ardý edilemez. Müze kurmayý düþünenlerden kaçý dünyadaki büyük sanat tarihi müzelerini ziyaret etmiþtir? Elinizde diyelim ki 1.000 eser ve bir miktar para var; hayal kurmaya baþladýktan az bir süre sonra, bu iþin o kadar kolay olmadýðýný anlarsýnýz. Profesyonel bir bakýþ açýsýna sahip olmalýsýnýz. Türkiye'de 100'e yakýn müze 'özel' olarak nitelendiriliyor. Rahmi Koç Sanayi Müzesi, Ýstanbul Modern, Sakýp Sabancý Müzesi, Giz Çaðdaþ Sanat Müzesi, Has Müzesi, Pera Müzesi Ýstanbul'da halkýn en çok ziyaret ettiði müzeler olarak müzeciliðimize örnek oluþturmaktalar. Dernek ya da vakýf olarak bir araya gelmiþ gruplarýn müze giriþimleri ise hiç baþarýlý olamadý. Ýstanbul Modern vakýf olarak baþlayýp Eczacýbaþý Ailesi'nin ýsrarlý takibiyle bugünkü baþarýlý konumuna 5 yýlda ulaþabildi. Koleksiyonlarýný uzun yýllar bilinçli olarak toplamýþ olan sanatseverler, müze açmayý isteseler de bu atýlýmý yapabilecek çok sayýda koleksiyoncu yok. Müzecilikte hatýrlanmasý   gereken en önemli nokta vurgulanmasý gerekeni bilmektir. Eðer koleksiyon dünya çapýnda deðilse, Bilboa'da olduðu gibi bina ön plana çýkarýlmalýdýr. Benim önerim: Birbirleriyle izleyici-müþteri rekabetinde olan kocaman bir kente daðýlmýþ ufak özel müzeler yerine, Ýstanbul Modern'in çevresindeki alanda toplanarak bir büyük müze yaratýlmalýdýr.'
Akþam/Gülay Altan