Yapý Marketleri Zinciri Tekzen bu sýralar baþ döndürücü bir hýzla maðaza açýyor. Temmuz'un 16'sýnda Türkiye genelinde 30 maðazalarý vardý, 21 Kasým'da 36'ncý maðazayý Ankara'da açtýlar. Araya dört tane de 'Ex-press' ismini verdikleri 'mahallenize komþu geldi' sloganlý mini Tekzen'lerden sýkýþtýrdýlar. 10 açýlýþ ve takriben 30 mi ¬yon liralýk bir yatýrýmý sadece dört ayda tamamladýlar. Daha iyisini 2007 yýlýnda sadece iki ayda altý maðaza ile baþarmýþlardý. 'Yeni rakipler geliyor, bu rekabet içindeki oyunculara baktýðýmýzda biz en küçükleriyiz' diyor 57 yaþýndaki Tekzen CEO'su Murat Gigin, 'Dolayýsýyla daha fazla koþmamýz gerekiyor, kapatacaðýmýz çok mesafe var.'

Yapý market iþindeki tamamý yerli tek zincirin CEO'su Murat Gigin haksýz deðil. Sektör, gýdanýn aksine yabancý zincirlerin hücumuna uðramýþ gibi... Son üç yýllýk bir gazete taramasýnda hiçbiri gerçekleþmemiþ onlarca yabancý yapý market yatýrýmý haberine rastlayabilirsiniz. Ama 2010'da gerçekten bir þeyler olacak. Örneðin Fransýz Leroy Merlin'in Bursa'da, Avusturyalý bauMax'ýn ise Samsun'da maðaza açacaðý kesinleþti. 10 milyar dolar cirolu, Avrurpa'nýn ikinci büyük yapý market zinciri Leroy Merlin, Referans Gazetesi'ne göre beþ yýlda 40 maðaza hedefliyor. Buna karþýlým Samsun Canik'teki ilk maðazasý için 35 milyon dolar harcayan bauMax, firma yetkilisi Heinrich Kugler'in açýklamasýna göre Türkiye'ye toplam 1 milyar dolar yatýracak. Þžirket þimdiden Ankara, Ýzmir, Ýstanbul, Ýzmit, Eskiþehir ve Bursa'da kuracaðý maðazalarýn arsasýný satýn aldý. Bu þirketin cirosu da 1,4 milyar dolar. Tekzen'in hali hazýrdaki tanýmlý rakipleri Koçtaþ, Bauhaus ve Praktiker de boþ durmuyor. Geçen ayýn baþýnda Malatya'daki 25'inci Koçtaþ maðazasýnýn açýlýþý münasebetiyle Mustafa Koç'un da katýldýðý basýn toplantýsýnda, þirketin cirosunun 700 milyon liraya ulaþtýðý, 2011 hedefinin ise bir milyar lira olduðu açýklandý. Ýngiliz B&Q ile eþit hisseli bir ortaklýðý olan Koçtaþ'ýn þu anda 25 maðazasý var (26'ncý Denizli'de olacak) ve her yýl 30 bin metrekare büyüyor. Koçtaþ'a göre daha yavaþ olan diðer iki rakipten Praktiker, Metro ayrýlýðýndan sonra Türkiye'yi 'yatýrým üssü' olarak tanýmlamýþtý. Bugün altý ilde 11 maðazalarý var. Türkiye'deki 14'üncü yýlýný kutlayan Bauhaus ise sahipleri olan ailenin, Turkmall'un CEO'su Otto Nagel'in sözleriyle 'her þeyi kendilerinin yapmak istemesi' nedeniyle olsa gerek- bugüne kadar sadece iki ilde beþ maðazaya sahip.

Bu tabloya bakýnca, iki milyar dolarlýk yapý market sektöründe geçen yýl 196,5 milyon lira ciro üreten ve sermayesi tamamýyla yerli olan bir þirketin 'hýzlý koþmaya' neden mecbur olduðunu anlayabiliyorsunuz. Tekzen, mevcut ve gelecek rakiplerine karþý 'ulusal bir zincir' haline gelerek gardým almaya çalýþýyor. 'Sadece Türkiye'nin batýsýnda ya da büyükþehirlerde faaliyet gösteren bir zincir olmak istemiyoruz' diyor Murat Gigin. Sonuçta bugün dördü yurtdýþýnda 44 maðazalarý var (bauMax'ýn memleketi Avusturya'da 67 maðazasý var, Almanya'daki Bauhaus'larm sayýsý ise 100'ü geçiyor). Bu halleriyle Türkiye'nin en yaygýn yapý market zinciri konumdalar. Henüz 17 kentteler ama önümüzdeki yýl girecekleri Karadeniz, Doðu ve Güneydoðu Anadolu ile tüm Türkiye'yi bölgesel olarak kapsamýþ olacaklar. 2010'daki hedefleri 50 Tekzen, 50'de Express olmak üzere 100 maðazaya ulaþmak. Bu, bir yýlda 60 yeni Tekzen maðazasý (46'sý Express) daha demek.

Hýzlý maðazalaþmak hiçbir zaman için kolay bir olmadý. Öyle olsaydý Tekzen'in öncülüðünde -1994'te Tekfen Grubu ile ortak olarak Türkiye'ye giren- Alman Götzen bugün hala var olurdu. Murat Gigin'in o dönem hýnzýr bir pazarlama fikriyle ismini Türkiye'de de aynen koruduðu Götzen, Almanya'da çok hýzlý büyümüþ ancak bu büyüme beraberinde ciddi bir borç yükü de getirmiþti. 1999'da Götzen çekilince hisselerin tamamýný Tekfen Holding'in kontrolüne geçti. Tam o dönemde Murat Gigin, Tekfen inþaat iþlerinin baþýndaki uzun ve parlak kariyerini býrakýp holdingin yönetim kuruluna geçti.   'Artýk hobilerime daha çok vakit ayýrabilecektim' diye anlatýyor bu deðiþikliði. Hobilerinden biri Tekzen oldu. Tekzen, bugün bile birçok kiþinin algýsýnda bir Tekfen Holding iþtiraki... Hiçbir zaman için ana iþ kollarý içinde perakendeciliðin yer almadýðý Tekfen Holding, bugün holdingin yönetim kurulu üyesi olan Murat Gigin'in imzasýyla Makro (1993) ve Götzen'e (1994) yatýrým yapmýþtý. 'Bu alana geleceðin sektörlerinden biri olarak bakýyordum' diye anlatýyor Gigin. Ama yýllar içinde Makro, Doðuþ Grubu'na (2000) satýldý. Götzen'i ise Ali Nihat Gökyigit'in (Tekfen'in kurucu ortaðý) yatýrým þirketi ANG Holding ile Murat Gigin'in eþiyle (Vahide Gigin) kurduðu Viem Ltd. Þžti. satýn aldý. Yeni isimde Tekzen oldu. Bugün ortaklýk yapýsýnda Tekfen Holding'in hala yüzde 1 payý var, Viem'in yüzde 56,29, ANG Holding'in ise yüzde 35. Dolayýsýyla Murat Gigin, aslen kendi giriþimi olan Tekzen'deki eski ortaðýnýn hatalarýný çok iyi biliyor. Bu nedenle ortaklýðýn bittiði 1999'dan 2007 yýlma kadar oldukça temkinli hareket etti. 'Perakendecilik sektörünün gerektirdiði yönetim becerisi ve insan kaynaðý yeterince oluþmamýþtý' diyor Murat Gigin neden þimdi hýzlanabildiklerini anlatýrken, 'Yönetimsel beceri olmadan büyümek Götzen örneðinde olduðu gibi fazlasýyla maceracý bir yaklaþým olurdu. Bugün ekibin temeli, Tekfen'in farklý kademelerinde çalýþmýþ isimlerden oluþuyor. Onlarýn bir araya gelmesi ve kurumsal kültürün oluþmasý vakit aldý.'

Ama artýk gaz pedalýna basmakta herhangi bir beis görmüyor. Krizin yarattýðý uygun kiralama koþullarýyla Ýstanbul ve Anadolu'daki alýþveriþ merkezi dalgasýný takip ediyor, maksimum beþ milyon liralýk yatýrýmlarla 2 bin 500 ila 3 bin metrekarelik maðazalar açýyor. Rakipleri maðaza yeri için emlak geliþtirme ile uðraþýrken o kiralýyor. Rakipleri, alýþveriþ merkezlerine girmek için fiziki þartlar konusunda ýsrarcý olurken o daha esnek davranýyor. 'Depomuz iki kat altta olabilir, tavan yüksekliði altý metre olmasa da olur. Biz mekana göre dizayn edecek yeteneðe sahibiz' diyor Gigin, 'Bu esneklik bilhassa Anadolu'da AVM geliþtirenler tarafýndan tercih edilmemizi saðladý.'

Tekzen, tanýtým konusunda da rakiplerinden farklý hareket ediyor. Þžaþaalý açýlýþlara para harcamak yerine Anadolu'da her gittikleri kentte mutlaka bir okula sponsor oluyorlar. Pazarlama için toplam cirolarýnýn yüzde 3,5'ini (2009 ilk dokuz   ay) ayýrdýlar ve bu bütçeyi daha efektif sonuç aldýklarýný düþündükleri yerel gazete ve televizyonlara harcadýlar.

Anadolu yatýrýmlarýný da oldukça bilinçli yapýyorlar. Geçen yýl açtýklarý ve takriben 190 bin euro ciroya ulaþan e-ticaret sitesi 'Tekzen e-store'da talebin yoðunlaþtýðý il ve ilçeleri belirliyorlar. Bu noktada Genel Müdür Ahmet Iþýkgece'nin projesi olan 'modern nalbur' Express maðazalarý daha hýzlý hareket etmelerini saðlýyor. Bugüne kadar Ýstanbul Mimaroba, Esentepe ile Sapanca ve Hendek'te açýlan Express'ler sadece nalburiye ve hýrdavat ürünleri satýyor. Mahallenizdeki nalbur gibi ama daha modern dükkanlarda, indirimli hizmet sunuyorlar. Express, Tekzen'in 'en yaygýn daðýtým aðý' olma hedefinin mihenk taþý. Bu fikir üzerinden 2010'da outlet ve sadece profesyonellerin alýþveriþ yapacaðý maðazalar açýlacak. Tabii bu giriþimler 10 yýl öncesinin bakkal-market savaþlarýnýn bir benzerinin, hýrdavatçýlarla yapý marketler arasýnda sahnelenmesine yol açabilir. Ama iþi büyütmek için buna biraz da mecburlar. Türkiye'deki resmi tarihleri birbirinden çok uzak olmamasýna raðmen bugün düzenli gýda perakendeciliði ile yapý marketlerin geliþim hýzý açýsýndan ciddi bir makas var. Bugün gýda dýþý daðýtým kanallarýndan yapý marketlerin aldýðý pay yüzde 7 civarýnda. Gýdada bu oran yüzde 70'e yaklaþýyor.

Üstelik düzenli gýda perakendecilerinin maðazalarýndaki ürünler giderek daha fazla yapý market sýnýrlarý içine giriyor. 'Carrefour'a, 5M Migros'a gittiðinizde bizle bire bir örtüþen geniþ bir yelpaze ile karþýlaþýyorsunuz' diyor Murat Gigin. Ayrýca IKEA, Evim, Ýrfan Home gibi irili ufaklý onlarca oyuncunun yer aldýðý 'ev geliþtirme' adý verilen yeni sektörle de hemen hemen ayný þeyleri satmaya baþladýlar. Mevcut dört yapý marketin toplam cirosu yaklaþýk 2 milyar dolar ederken bu eklemelerle oluþan ev geliþtirme sektörünün toplam hacmi tahmini olarak 10 milyar dolara yaklaþýyor. Bu griftleþmenin nedenlerinden biri AVM konseptinin felsefesini oluþturan alýþveriþin 'sinerjistik etkisi.' Ya da vakit kýtlýðý olduðu için tüm ihtiyaçlarý tek bir yerden temiz ve düzgün bir þekilde almak isteði... Sonuçta büyük gýda marketleri, takriben 500 metrekare içinde gýda ürünlerinin sunumunu çözebilir. Ama kiraladýklarý diðer alanlarý nasýl dolduracaklar? Üstelik gýda alanýndaki rekabet nedeniyle kar marjlarý çok düþük ve her ürün mukayese edilebilir durumda. Murat Gigin, 'El matkabýnýn hangisinin daha iyi olduðunu herkes bilemez ve fiyatlar farklý olduðunda bunun, ürünün özelliklerine dayalý kolay bir açýklamasý vardýr. Bu nedenle marjlar daha yüksek olabilir' diyor. Tabii yapý marketler de deðiþiyor. Artýk onlara 'yapý market' yerine 'ev güzelleþtirme merkezleri' de diyebilirsiniz. Sonuçta kadýn ziyaretçi oranlarý yüzde 50'lerin üzerine çýkmýþ durumda. Dolayýsýyla bu durum yapý marketleri, klasik alçý-kireç satýþýnýn ötesine geçmeye zorluyor. Yapý marketler de hanýmlara cazip gelebilecek gýda dýþý her türlü ürüne kapýlarýný açýyor. Bugün tek bir yapý market maðazasýnda 40 bin çeþit ürüne rastlanabiliyor.

Pazar deðiþirken Tekzen'de deðiþiyor. Üç dört ay önce sloganlarmdaki 'hobi bahçe' kelimelerini kaldýrdýlar. Çok kritik hale gelen ürün çeþitliliðine sürekli yatýrým yapýyorlar. Tekzen bugün 600'ü sürekli aktif 800 Türk üreticisi ile çalýþýyor. Reyonlarýnda mümkün olduðunca Türk firmalarýnýn ürünlerine yer veriyor, onlarýn iþlerini büyütmelerine destek oluyor. 'Bir iþ ortaklýðý modeli üzerinden büyümek istiyoruz' diyor Murat Gigin, 'Ortaklarýmýz, bizim ihtiyaçlarýmýza cevap vermek için fabrikalarýný büyütüyorlar. Biz bu durumlarda onlarý destekliyoruz. Bu durum yeni rekabeti tabii ki etkileyecek ama arkamýzda böyle bir üretim gücü varken en az hasarý alacaðýmýz kanaatindeyiz.'

Tekzen'e rakiplerine göre fiyat avantajý saðlayan 800 üreticilik bu aðý yönetmek için 2 milyon euro'dan fazla bir parayý bilgi iþlem altyapýsýna yatýrdýlar ve tedarik sürecini tamamen Ýnternet'e taþýdýlar. Lojistik konusunda ise rakipleri IKEA, Kipa ve Koçtaþ'a bile hizmet sunan Maxlines isimli bir þirketleri var. '10 yýldýr bu altyapýyý kurmak için çalýþtýk, onun için þimdi hýzlý büyüyoruz' diyor Murat Gigin.

Tekzen geçen yýl müþteri sayýsýný yüzde 23 arttý. Yeni maðazalar hariç artýþ yüzde 11 seviyesinde. Murat Gigin, bu ilgiden oldukça memnun, 'Demek ki bir þeyleri doðru yapýyoruz' diyor. Ama iþleri hiç kolay deðil. Yine de güçlü rakipler ve pazarýn deðiþen yapýsý içinde þimdilik en küçük ve tek yerli oyuncu olmalarý, onlarý beklendiðinin tam tersine motive ediyor.

2011 ile birlikte her yýl yeni bir ülkeye girmek istiyorlar. 2012'den sonrasý için bir milyar liralýk ciro hedefleri var. Asýl odak ise en geç 2013'te halka açýlmak. O güne kadar ortaklýk da olmayacak satýp bu iþten çýkmak da... Murat: Gigin net konuþuyor: 'Tüm ekip olarak hedefimiz Türk markasý olarak kalýp Türk borsasýnda iþlem görmek...'

Eyyüp Karagüllü/Forbes