Ekonominin lokomotif sektörlerinden gayrimenkul, â??temkinli' baÅ?langıç yaptıÄ?ı 2010'da, hükümete, â??Ã?zerimizdeki yükü kaldırın, patlama yaÅ?ayalımâ?� çaÄ?rısı yaptı. KDV uygulamalarından TOKİ'nin sektördeki konumuna kadar bir dizi deÄ?iÅ?iklik ihtiyacına dikkat çeken sektör temsilcileri, gayrimenkulün bu yılın da en iyi yatırım araçlarından biri olacaÄ?ını savunuyor.

EKONOMİDE hem önemli bir gösterge olması hem de pek çok sektörü peÅ?inden sürüklemesiyle lokomotif sektörlerden biri olan gayrimenkul, 2010 yılında sorunlarına çözüm istiyor. 2010'a iliÅ?kin beklentileri â??temkinli' olmakla birlikte, sektör temsilcileri bazı sorunların çözülmesi halinde gayrimenkul sektörününde beklenen ivmeyi yapacaÄ?ını vurguluyor. Bu yıla iliÅ?kin beklentilerini Hürriyet ile paylaÅ?an sektörün önde gelen temsilcileri, vergi-resim ve harç yükünden KDV oranlarına, yeni Å?ok dalgası yaÅ?anma ihtimalinden deÄ?iÅ?en tüketici tercihlerine, TOKİ'nin rolünden yaÅ?anan fiyat düÅ?üÅ?lerine kadar küresel mali kriz ortamında yaÅ?adıkları sıkıntılara dikkat çekiyor.

İndirim teÅ?vik gibi olmuyor

2009'un ilk yarısında yaÅ?anan sert düÅ?üÅ?ü, 2010'da talep artıÅ?ına dönüÅ?türmenin formüllerinin arandıÄ?ı sektörde, kriz döneminde yapılan fiyat indirimlerinin, devlet teÅ?viÄ?i kadar etkili olmadıÄ?ı saptaması yapılıyor. Aralarında, Gayrımenkul Yatırım OrtaklıÄ?ı DerneÄ?i (GYODER), arazi kullanımı alanında faaliyet yürüten araÅ?tırma ve eÄ?itim kuruluÅ?u Urban Land Institute Türkiye (ULI), İstanbul İnÅ?aatçılar DerneÄ?i'nin (İNDER) yanı sıra, Soyak, Dumankaya, SinpaÅ?, VarlıbaÅ? gibi önde gelen gayrimenkul kuruluÅ?larının yer aldıÄ?ı sektör temsilcilerine göre, uygulanan KDV oranları kayıtdıÅ?ını tetikleyerek, firmaları zorda bırakıyor ve haksız rekabete yol açabiliyor. Bu nedenle, vergi, resim ve harçlarda daha teÅ?vik edici uygulamalara geçilmeli ve konut alımında yüzde 1'den baÅ?layan, metrekareye göre kademeli olarak artırılan KDV uygulaması baÅ?latılması gerekiyor. Ayrıca, alım-satım vergisinde uygulanan yüzde 3.3'lük oranın aÅ?aÄ?ıya çekilmesi gerekiyor. Gayrimenkulde satıÅ?lar, teÅ?viklerle birlikte artıyor.

En iyi yatırım olacak

Amerika'daki bankaların ticari gayrımenkul geliÅ?tiricilerden alacaÄ?ı olan 2 trilyon doları, uzak bir ihtimal olsa dahi geri çaÄ?ırma endiÅ?esini taÅ?ıyan sektör, bunun yeni bir Å?ok dalgasına yol açma ihtimalini göz önünde bulundurarak, 2010'da temkinli davranmaktan geri durmuyor. Buna raÄ?men, son 5 yılda döviz, altın, faiz gibi yatırım araçlarının, yüzde 5-138 arasında deÄ?iÅ?en oranlarda kazandırmasına karÅ?ın, aynı dönemde yüzde 134-759 arasında deÄ?iÅ?en oranlarda prim saÄ?layan gayrimenkulün 2010'da da en iyi yatırım araçlarının baÅ?ında yer alacaÄ?ını savunuyor.

Tercihler deÄ?iÅ?ti

YaÅ?anan küresel krizin etkisiyle tüketici tercihlerinin de deÄ?iÅ?tiÄ?ine dikkat çeken sektör temsilcileri bunun yarattıÄ?ı bazı sonuçları Å?öyle sıralıyor: â??Bu tür dönemlerde, projelerden daha çok firmaya duyulan güven öne çıkıyor. Tüketici gerçekten konsepti ile örtüÅ?en marka projeleri seçiyor. Ayrıca, artan maliyetler, kurumsal firmaları dahi küçük ölçekli daire tiplerine yöneltiyor. 1+1, stüdyo ve 2+1 daireler, popüler daire tipi haline dönüÅ?üyor. Buna raÄ?men, dar ve orta gelir grupları için uygun geri ödeme koÅ?ulları henüz oluÅ?muÅ? deÄ?il. Bunun için, faizlerin 10 yıldan uzun vadelerde yüzde 0.50'lere kadar inmesi gerekiyor.â?�

TOKİ sektörden çekilmeli, hasılat paylaÅ?ımı bitmeli

TEKNİK Yapı Holding BaÅ?kanı ve İNDER BaÅ?kan Vekili Nazmi Durbakayım, markalaÅ?mıÅ? firmaların 2009'u fırsat yılı olarak geçirdiÄ?ine dikkat çekerken, sektörde gerçek atılımın TOKİ'nin yarattıÄ?ı haksız rekabetin bitirilmesi ile olacaÄ?ını vurguladı. Durbakayım, TOKİ'nin hasılat paylaÅ?ımı ihalelerine son vermesi gerektiÄ?ini savunurken, sektöre iliÅ?kin Å?unları söyledi:
İnÅ?aat sektöründeki markalar, geleceÄ?e yönelik arsa yatırımları yaptı. Kriz ortamında alınan araziler, 2010 yılında projelendirilerek, satıÅ?a sunulacak. 2010, 2009'u fırsat bilenler için projeleri hayata geçirme dönemi olacak. Ancak uzun süredir baskı altında olan fiyatlar, ekonomideki canlılıÄ?a baÄ?lı olarak artıÅ?a geçebilecek. Bu artıÅ? oranı da yüzde 15-20 seviyesinde kalacak.
Kısa vadede alım satım vergisinde uygulanan yüzde 3.3'lük oranın aÅ?aÄ?ıya çekilmesi gerekiyor. Verginin azaltılarak, sektördeki el deÄ?iÅ?imlerine ivme kazandırılması toplamda vergi gelirlerini daha da artıracak ve gayrimenkullerin gerçek deÄ?erinin ortaya çıkmasını saÄ?layacaktır.
Ayrıca, gereksiz büyüklüklerde daire sahibi olmaya çalıÅ?anlar, bütçelerine uygun, kullanım maliyeti düÅ?ük daireleri tercih etmeye baÅ?ladı. Küçük dairelerin projelerden aldıÄ?ı pay, yüzde 30'a ulaÅ?tı. Projede vaat edilen yaÅ?am standartlarının ve tarzının saÄ?lanabilmesi için gerekli hizmetlerin tam olarak verilmesi gerektiÄ?i görüldü.
Ayrıca, TOKİ'nin hasılat paylaÅ?ımı ihalelerine son verip, özel sektör ile haksız rekabeti bitirmesi gerekiyor. TOKİ'nin sektörden çekilip düzenleyici olması, son yapılan arsa satıÅ? ihalelerinde de açıkça görüldü. Hasılat paylaÅ?ımı Å?eklindeki ihaleler, TOKİ'nin kasasına girecek paranın yıllara yayılmasına neden oluyor. TOKİ, parasını almak için projenin satıÅ?ını beklemek zorunda kalıyor.

Metrekareye göre KDV'ye geçilmeli

GYODER BaÅ?kanı Turgay Tunes, 2009'da stok eritmek isteyen gayrimenkul firmalarının satıÅ? koÅ?ullarını uygun hale getirmeye çalıÅ?tıklarını hatırlatarak, 2010 için Å?u yorumlarda bulundu: â??2010'da ise sınırlı bir talep artıÅ?ı, nispi de olsa yatırımlarda ve arzda yükseliÅ?, stoklarda ise düÅ?üÅ? bekliyoruz. Kredi faiz oranlarındaki düÅ?üÅ? piyasalarda belli oranlarda hareket saÄ?ladıysa da asıl ihtiyaç sahiplerine (orta ve dar gelir gruplarına) uzun vadeli kredi kullanımı için uygun ortam henüz yaratılamadı. Dar ve orta gelirliler için uygun geri ödeme koÅ?ulları ancak, faizlerin 10 yıldan uzun vadelerde yüzde 0.50'lere kadar inmesiyle olabilir. Bunun için de vergi, resim ve harçlarda daha teÅ?vik edici uygulamalara geçilmeli ve konut alımında yüzde 1'den baÅ?layan, metrekareye göre kademeli olarak artırılan KDV uygulaması baÅ?latılmalı. Maliyetlerin yüzde 50'sine varan arsa bedelleri yüzünden orta gelir grubuna yeterli üretim yapılamıyor. Bu nedenle, arsa sorununun devlet teÅ?vikiyle çözümlenmesi gerekiyor. AVM talebi 2009'da düÅ?üÅ? gösterdi. Perakendeciler daha düÅ?ük kiraları tercih ederken, tüketiciler de outlet, discount store'lara yöneliyor.â?�

Yüksek vergiler kayıt dıÅ?ına itiyor

GAYRİMENKUL sektörü açısından 2009'un zor bir yıl olduÄ?una dikkat çeken ULI BaÅ?kanı Haluk Sur, yurtdıÅ?ındaki geliÅ?melere baÄ?lı olarak yeni bir Å?ok dalgasına iliÅ?kin duyalan endiÅ?eyi dile getirdi. Sur, sektörün 2010'a iliÅ?kin beklentilerini Å?öyle aktardı:
2009'un ilk çeyreÄ?indeki durgunluk, yerini belli bölgelerde doÄ?ru fiyatlamayla ve doÄ?ru konseptlerle geliÅ?tirilmiÅ? projelerde, marka deÄ?erinin ön plana çıktıÄ?ı bir döneme bıraktı. 2010'dan, 2009 sonunda yavaÅ? yavaÅ? yakalanan olumlu çıkıÅ?ın öngörülebilir Å?ekilde artarak devam etmesi yönünde. Ancak, ticari kredi stokunun bankalar tarafından müÅ?terilerden geri çekilmesi halinde yeni bir sorun yaÅ?anabilir. Buna da Amerika'da ki bankaların ticari gayrimenkul geliÅ?tiricilerden alacaÄ?ı olan 2 trilyon doları geri çaÄ?ırması ve yeni bir Å?ok dalgasını beraberinde getirmesi yol açabilir.
Gayrimenkule uygulanan KDV oranları, kayıtdıÅ?ını tetikleyerek, firmaları zorda bırakıyor ve haksız rekabete yol açabiliyor. Bu oranın kademeli olarak indirilmesi ve ilk etapta sektörün genelinde yüzde 8'le sınırlandırılması gerekiyor. Daha sonra yüzde 1'le ilgili kısım da 150 metrekare için deÄ?il 110 metrekare sınırına çekilerek düÅ?ürülebilir.
Maliyetlerdeki artıÅ?lar, alım gücündeki zorlaÅ?ma, kredi kullanmada yaÅ?anan sorunlar, kurumsal firmaların dahi küçük ölçekteki daha alınabilir daire tiplerine yönelmesine yol açıyor. 1+1, 2+1 ve stüdyo daireler popüler hale geldi. NiteliÄ?ini kaybetmiÅ? standart dıÅ?ı yapıların dönüÅ?türülmesi de önem taÅ?ıyor. Ayrıca, özel sektörün kentsel dönüÅ?ümde iÅ?in içine çekilebilmesi hayati önem taÅ?ıyor.

İstihdam yüzde 50 düÅ?tü

İNDER BaÅ?kanı YaÅ?ar AÅ?çıoÄ?lu, küresel kriz yüzünden gayrimenkul deÄ?erlerinin yüzde 30-40 düÅ?tüÄ?üne dikkak çekerken, Å?unları dile getirdi: â??İstihdam açısından da bu düÅ?üÅ? yüzde 50'leri buldu. Firmalar devam eden iÅ?lerini yavaÅ?latmak, baÅ?layacaÄ?ı projeleri ertelemek zorunda kaldı. Hükümet sektörü desteklemek istiyor. Ancak somut bir atılım göremiyoruz. KDV iadelerinin 3 ayda bir yapılması, alınamayan KDV nin vergilerde mahsup olarak kullanılması, vergi ve harçlarda indirime gidilmesi ve devlet bankalarından ucuz kredi saÄ?lanması gerekiyor. Tüketici Å?u anda daha çok ucuz ve ekonomik dairelere yönelmiÅ? durumda. Ayrıca stüdyo daire satıÅ?ı artıyor. Pahalı ve deÄ?erli projelerde satıÅ? yavaÅ? seyrediyor. Arsa deÄ?eri düÅ?ük, Å?ehrin merkezinde olmayan projeler bu günlerde gündemde.â?�

TeÅ?vik olmasaydı küçülme yüzde 40'ları bulurdu

SİNPAŞ GYO İcra Kurulu BaÅ?kanı Ã?mer Faruk Ã?elik, 2009'da konut sektöründe yaÅ?anan küçülmenin Türk ekonomisinin üzerinde gerçekleÅ?tiÄ?ine dikkat çekerek, â??Şayet sektöre KDV ve tapu harçlarında yapılan teÅ?vikler uygulanmasaydı, 2009 yılında yüzde 24.4 gerçekleÅ?en küçülme, yüzde 40'ları bulacaktıâ?� dedi. Ã?elik, Å?öyle devam etti: â??Yapılan bu teÅ?vikler 2009 yılının 2'nci çeyreÄ?inde satıÅ?ların 194 bin adete kadar çıkmasını saÄ?ladı. Bizim eksik bulduÄ?umuz bu teÅ?vikler bile sektörde konut satıÅ?larının yüzde 79 artmasına yol açtı. TeÅ?vikler kaldırılınca sektör, tekrar eski seviyesine döndü. Ancak yine de gayrimenkul, 2010'un en önemli yatırım aracı olma özelliÄ?ini koruyacak. Son 5 yılda faiz yüzde 105, Euro yüzde 19, dolar yüzde 5, altın yüzde 138 kazandırırken, bu yeni projelerde yüzde 134-759 arasında gerçekleÅ?ti. 2009'da yüzde 24.4 küçülme oranıyla ayakta durmaya çalıÅ?an sektörde firmaların yaptıÄ?ı indirimler, devletin tapu harçlarında ve KDV'de yaptıÄ?ı indirimler kadar etkili olamadı.â?�

Uzun vadeli konut politikaları Å?art

SOYAK Holding CEO'su Emre Ã?amlıbel, konut kredilerinin yüzde 15 artıÅ? göstererek 2010 Ocak ayı itibariyle 43 milyar TL'ye yaklaÅ?tıÄ?ına dikkat çekti. Uzun vadeli konut politikaları gerektiÄ?ini vurgulayan Ã?amlıbey, Å?unları söyledi: â??Bu tabloyla birlikte konut almak isteyenler için çok önemli fırsatlar oluÅ?muÅ? oldu. Ancak, her yıl 600 bine yakın yeni konut ihtiyacının bulunduÄ?u Türkiye'de, sektörün ihtiyacı olan uzun vadeli konut politikalarının vakit kaybetmeden hayata geçirilmesi gerekiyor. Dar ve orta gelirlilere yönelik projelerin hayata geçirilmesi için bir araya gelinerek adımlar atmalıdır. Binalarda enerji kaybının azaltılması ve enerji verimliliÄ?i artırılmalıdır.â?�

Güvenli firma ve proje öne çıkıyor

BÃ?TÃ?N dünyada olduÄ?u gibi Türkiye'de de küresel krizin gayrimenkul sektörünü olumsuz yönde etkilediÄ?ine deÄ?inen VarlıbaÅ? Holding Yönetim Kurulu BaÅ?kanı Süleyman VarlıbaÅ?, tüketicilerin alımda daha seçici olmak zorunda kaldıÄ?ını, güvenli firmalara ve projelere yöneldiÄ?ini söyledi. MüÅ?terilerin bu açıdan sektörü test ettiÄ?ini de vurgulayan VarlıbaÅ?, â??Gayrımenkul sektöründe güven, proje, lokasyon ve fiyat unsuru, ön plana çıkıyor. Proje baÅ?langıcında konut alanlar proje tamamlandıÄ?ında yüzde 100'e varan primleri saÄ?layacak hedeflere yöneliyor. Yılın ikinci yarısında gerek taleplerin gerekse girdi fiyat artıÅ?larına ek olarak faizlerin artma ihtimali de göz önünde bulundurulduÄ?unda gayrımenkul fiyatlarının yükselmesi kaçınılmaz olacakâ?� dedi.

Yılın ikinci yarısında yeni projeler artacak

DUMANKAYA Yönetim Kurulu Ã?yesi Ali Dumankaya, 2009'da firmaların güvenirliliÄ?inin ön plana çıktıÄ?ına dikkat çekerek, gayrimenkul sektörünün krizi atlatma adına gerekli önlemleri alıp, çözümler geliÅ?tirdiÄ?ini, buna karÅ?ın devletin sektöre yönelik iyileÅ?tirme uygulamalarında eksikliÄ?ini de ciddi ölçüde hissettiklerini savundu. Yılın ilk yarısında faizlerde çok fazla bir oynama olmasını beklemediklerine de dile getiren Dumankaya,â??Firmalar, yılın ikinci yarısından itibaren yeni projelerin lansmanlarına hız verecek. Mevcut faiz oranları ve konut fiyatlarında ise bir miktar yükselme olabilir. KDV, arsa ve teÅ?vikler öncelikli çözülmesi gereken konularâ?� dedi.
Mehtap Ã?zcan/Hürriyet