Türkiye'nin Ýstanbul baþta olmak üzere en iyi lokasyonlarýnda milyon dolarlýk yatýrýmlarla yapýlan emlak projeleri yabancýlara satýþlarýn önündeki engeller nedeniyle istediði hedef kitleye ulaþamýyor. Ýstanbul'da çok sayýda lüks proje yabancýlara pazarlanmak için yapýlýrken kriz sonrasý sermayenin el deðiþtirdiði ve uluslararasý piyasalardaki paranýn yönüne hakim olan Rusya, Kazakistan, Ýran, Arap ülkeleri ve Azerbaycan gibi 'kardeþ' ülkelerin de aralarýnda bulunduðu ülkelerin vatandaþlarýna 2008 yýlýnda yabancýlara mülk satýþýný engelleyen yasadan dolayý satýþ yapýlamýyor. Düzenlemelerden herkes þikayetçi. Ýstanbul'un küresel bir ticaret ve kültür merkezi olmasý nedeniyle özellikle petrol zengini Arap ve Orta Asya ülkeleri ile Rusya'dan birçok iþadamý ikinci adres olarak Türkiye'ye yerleþmek istiyor. Tercihleri etkileyen bir baþka neden de kültürel yakýnlýk. Buna karþýn birçok milyarder iþadamý kapýdan geri çevriliyor. Bu þikayetin alýcý tarafýndaki yüzü. Bir de petrodolar milyarderlerine ev satarak iþlerini büyütmek isteyen Türk inþaat firmalarý var. Yabancýlara mülk satýþýný sýnýrlayan düzenlemeler nedeniyle Türkiye'ye milyarlarca dolar kazandýracak projeleri yabancý müþterilere satamamaktan þikayetçi olan inþaat firmalarý 'Tüm sistem dön dolaþ 150-200 Türk müþteriye ev satma üzerine kurulu. Bir taraftan yabancýlar kapýmýzda, bir taraftan müþteri bulamýyoruz' diyor. Benzer þikayetler, 'Bu insanlar Ýngiltere, Fransa'da, Amerika'da ev alabiliyorlar, çiftlik, malikane alabiliyor. Oralarda bu problemle karþýlaþmýyorlar' diye de yapýlýyor. Emlak uzmanlarý þimdiye kadar yapýlan satýþlarýn 2008 öncesinde yapýldýðýný, daha sonra ise yabancýlara emlak satýþýnýn tamamen durduðunu söylüyor. Rakamlar da emlakçýlarý doðrular nitelikte. 2006- 2008 döneminde yabancýlara yýlda ortalama 3 milyar dolarlýk gayrimenkul satýþý yapýlýrken, geçen yýl hem kriz hem de yasal engellemeler yüzünden söz konusu rakam 1.8 milyar dolara düþtü.

Proje, askeri tesis yakýnýndaysa yabancýya satýþta zorluk çýkýyor
Türkiye'den mülk edinmek isteyen yabancýlar için önceden askeri birimlerden izin çýkmasý gerekiyor. Güvenliði tehdit edecek bölgelerde bazý ülke vatandaþlarýna yasaklar bunun nedenini oluþturuyor. Bir diðer engel ise askeri yasak ve güvenlik bölgelerin ilgili kurumlarca bilinmemesi. Bu nedenle de bazý projelerde yabancýya satýþa dolaylý olarak izin verilmiyor ya da iþlemler 6 aya kadar uzuyor. Emlak uzmanlarý bazý projelerin askeri tesis yakýnlarýnda olmasý nedeniyle yabancýya satýþlarda engeller bulunduðunu söylüyor. Pek çok firma ve inþaat sahibinin bile satýþa kadar bunun farkýnda olmadýðýný ancak talepler geri çevrilince bu sorun ile karþý karþýya kaldýklarýný anlatýyor.

Rus, Azeri, Arap ve Kazak sýrada ama bir türlü eve giremiyor
Avrupa ülkeleri vatandaþlarý ile ABD gibi ülkelere satýþýn önünde bir engel bulunmazken Türk vatandaþlarýna mülk satmayan ve son dönemde küresel sermayeye yön veren Rusya, Kazakistan, Ýran, Arap ülkeleri ve Azerbaycan gibi Türki Cumhuriyetlerinin vatandaþlarý da Türkiye'de ev sahibi olamýyor.

Roman Abramoviç, Rus pasaportuyla ev alamaz
Karþýlýklýlýk ilkesi bulunmayan ülke vatandaþlarý kendi pasaportlarýyla ev alamazken Türk vatandaþlýðýna geçtiklerinde ev sahibi olabiliyor

Yabancýlara satýþýn önündeki engellerin baþýnda mütekabiliyet (karþýlýklýlýk ilkesi) geliyor. Bu ilke, Türklerin yurtdýþýnda mülk edinemediði ülkelerin vatandaþlarýna Türkiye'den de konut satýþýnýn engellenmesini içeriyor. Ýngiltere, Fransa gibi Avrupa ülkeleri ile ABD gibi ülkelerde bu sorun yaþanmazken küresel kriz sonrasýnda sermayenin en deðiþtirdiði Rusya, Kazakistan, Ýran, Ürdün, Türki Cumhuriyetler gibi ülkelerin vatandaþlarý Türkiye'den mülk alýmýnda engellerle karþýlaþýyor. Örneðin Ýngiltere'de yaþayan ve ünlü futbol kulübü Chelsea'nin sahibi olan Rus milyarder Roman Abramoviç, Rus pasaportuyla geldiði takdirde Türkiye'den ev alamýyor. Abramoviç'in Türkiye'de konut alabilmesi için ya Ýngiliz pasaportunu göstermesi ya da Türk vatandaþlýðýný seçmesi gerekiyor. Bunun yaný sýra yabancý uyruklu vatandaþlarýn taþýnmaz ve sýnýrlý ayni hak edinimleri 25 dönümle sýnýrlandýrýldýðýndan, bu miktarý geçen edinim talepleri tapu sicil müdürlüklerince reddediliyor. Ayrýca daha büyük araziler için ise Bakanlar Kurulu kararý gerekiyor. Ancak inþaat þirketleri bir yandan bu talebi geri çevirirken diðer yandan da farklý yöntemlere baþvuruyor. Ýzlenen yöntemlerden ilki karþýlýklýlýk ilkesinin bulunmamasý nedeniyle satýþ yapýlamayan ülke vatandaþlarýnýn yanlarýna Türk bir ortak alarak þirket kurmasý. Konutlarý da bu þirket aracýlýðýyla alabiliyor. Özellikle son dönemde baþvurulan bir diðer yöntem ise yabancý vatandaþlarýn konut edinmek için Türk vatandaþlýðýna geçmesi.

Ev için Türk oluyorlar
SÝNPAÞž Ýcra Kurulu Baþkaný Ömer Faruk Çelik, 'bizden konut almak isteyen Azeri ve Kazak'larýn konut taleplerinde sorun yaþýyoruz. Bu ülke vatandaþlarý ancak Türk ortaklý þirket kurarak bu sorunu aþýp konut sahibi olabiliyor. Bu sefer de þirket kurma maliyeti, gelir vergisi, vergi beyannamesi gibi ek yüklerle karþý karþýya kalýyorlar. Bosphorus City projesinde bu yolla yaklaþýk 100 kiþiye ev sattýk. Kimi Azeriler'de Türkiye'den konut alabilmek için Türk vatandaþlýðýna geçmeyi tercih ediyor' diye konuþuyor.
Sabah/Dilek Taþ